Czy rada parafialna może być rzeczywistym miejscem współodpowiedzialności świeckich i duchownych za wspólnotę? Jak przejść od rady, która po prostu „jest”, do rady, która współtworzy życie parafii? O tym rozmawiali uczestnicy panelu zorganizowanego przez Fundację Obserwatorium Społeczne i Centrum Formacji do Rozeznawania podczas XXXV Forum Ekonomicznego w Karpaczu.
W dniach 8–10 września 2026 roku Fundacja Obserwatorium Społeczne była partnerem XXXV Forum Ekonomicznego w Karpaczu – jednego z najważniejszych w Polsce miejsc debaty o sprawach społecznych, gospodarczych i politycznych.
Obecność Fundacji na Forum wynika z przekonania, że rozmowa o kapitale społecznym, odpowiedzialności i jakości instytucji nie może kończyć się na państwie, gospodarce, samorządzie czy organizacjach pozarządowych. Dotyczy również wspólnot religijnych. Kościół jest przestrzenią relacji, zaangażowania i budowania dobra wspólnego.
Dlatego wspólnie z Centrum Formacji do Rozeznawania przygotowaliśmy panel „Katolicka rada parafialna w Polsce: dekoracja czy serce wspólnoty?”.
Od rady, która „jest”, do rady, która działa
Punktem wyjścia do dyskusji było proste pytanie: czy parafialne rady duszpasterskie i ekonomiczne są rzeczywistym miejscem współodpowiedzialności świeckich i duchownych, czy zbyt często pozostają strukturą istniejącą przede wszystkim formalnie?
Parafia dysponuje kapitałem, którego nie można sprowadzić do finansów. Tworzą go przede wszystkim ludzie – ich doświadczenie, kompetencje, czas, znajomość lokalnego środowiska i gotowość do działania. Dobrze funkcjonująca rada pozwala ten potencjał dostrzec i wykorzystać. Może być miejscem, w którym proboszcz i świeccy wspólnie rozeznają potrzeby wspólnoty i szukają sposobów odpowiedzi na nie.
Do rozmowy zaprosiliśmy osoby reprezentujące różne doświadczenia i perspektywy: bp. dr. Artura Ważnego, bp. Waldemara Musioła, ks. Michała Mraczka, Olgę Kotowską-Wójcik oraz Marka Liszyńskiego. Dyskusję prowadził Wojciech Iwanowski, sekretarz Fundacji Obserwatorium Społeczne.
Pięć perspektyw na jedną wspólnotę
Bp Artur Ważny, biskup sosnowiecki, spojrzał na zagadnienie z perspektywy misyjnej. Punktem odniesienia było pytanie o parafię, która nie ogranicza się do administrowania istniejącą wspólnotą, ale potrafi wychodzić do ludzi i ewangelizować. W takim modelu rada nie powinna być dodatkiem do działalności proboszcza, lecz jednym z miejsc rozeznawania misji parafii.
Bp Waldemar Musioł, biskup pomocniczy diecezji opolskiej, wniósł doświadczenie duszpasterskie i systemowe. Praktyka diecezji opolskiej pokazuje znaczenie nie tylko samego powołania rad, ale również ich formacji i osadzenia w szerszym modelu duszpasterstwa. Rada potrzebuje jasno określonego miejsca w życiu parafii, regularnej pracy oraz świadomości odpowiedzialności jej członków.
Ks. dr Michał Mraczek, wiceprezes Fundacji Obserwatorium Społeczne i rektor Metropolitalnego Wyższego Seminarium Duchownego we Wrocławiu, a także wykładowca teologii pastoralnej na Akademii Katolickiej we Wrocławiu, zwrócił uwagę na formację przyszłych duszpasterzy. Współczesny proboszcz potrzebuje nie tylko przygotowania teologicznego i duszpasterskiego, ale także umiejętności budowania zespołu, delegowania zadań, słuchania i współpracy ze świeckimi.
Perspektywę socjologiczną wniosła Olga Kotowska-Wójcik, socjolog i wykładowca akademicki związana z Centrum Formacji do Rozeznawania. Dyskusja o radach parafialnych musi bowiem uwzględniać zmieniającą się religijność, oczekiwania wiernych oraz ich gotowość do współuczestnictwa w życiu Kościoła. Samo stworzenie struktury nie wystarczy, jeśli nie towarzyszy mu kultura rzeczywistego słuchania i współpracy.
Marek Liszyński, mający doświadczenie pracy zarówno w parafialnej, jak i diecezjalnej radzie duszpasterskiej, pokazał praktyczny wymiar tego zagadnienia. Kluczowe stają się tu rozeznawanie, formacja członków rady i konkretne narzędzia pracy. Ważne jest nie tylko stworzenie możliwości zabrania głosu, ale również przekonanie członków wspólnoty, że ich głos został usłyszany i ma znaczenie.
Kultura słuchania
W toku dyskusji powracało pytanie o model przywództwa w Kościele. Nie chodzi o proste przeniesienie mechanizmów znanych z biznesu, administracji czy organizacji społecznych. Chodzi raczej o taką kulturę odpowiedzialności, w której duszpasterz potrafi słuchać, zapraszać innych do współpracy, dzielić się zadaniami i wspólnie rozeznawać.
Rada parafialna może być jednym z podstawowych miejsc budowania takiej kultury.
Właśnie dlatego rozmowa o radach prowadzi znacznie dalej niż kwestie wewnętrznej organizacji parafii. Dotyka pytania o to, czym ma być wspólnota Kościoła i jak w praktyce realizować współodpowiedzialność duchownych i świeckich.
Nie tylko „czy?”, ale przede wszystkim „jak?”
Panel pokazał również, że nie ma jednego prostego modelu rady, który można zastosować w każdej parafii. Inne możliwości ma duża parafia miejska, inne niewielka wspólnota. Różne są lokalne doświadczenia, zasoby i problemy. Wspólne pozostaje jednak pytanie o jakość współpracy.
Samo powołanie rady nie wystarczy. Potrzebne są regularne spotkania, formacja jej członków, jasno określone zadania, wzajemne zaufanie i gotowość do powierzania realnej odpowiedzialności. Dopiero wtedy rada przestaje być formalnym organem, a zaczyna służyć wspólnocie.
Dziękujemy bp. dr. Arturowi Ważnemu, bp. Waldemarowi Musiołowi, ks. dr. Michałowi Mraczkowi, dr Oldze Kotowskiej-Wójcik i Markowi Liszyńskiemu za przyjęcie zaproszenia, podzielenie się doświadczeniem i otwartą dyskusję.
