11 września 2025 r. w Berlinie odbyło się spotkanie zorganizowane przez Konferencję Episkopatu Niemiec we współpracy z Katholische Akademie Berlin oraz Fundacją Krzyżowa dla Porozumienia Europejskiego. W centrum wydarzenia znalazła się refleksja nad przyszłością polsko-niemieckiej współpracy, a także pytania o to, w jakim stopniu Kościół może nadal pełnić rolę mostu pojednania między naszymi narodami.
W spotkaniu uczestniczyli także przedstawiciele Archidiecezji Wrocławskiej i Fundacji Obserwatorium Społeczne: ks. dr hab. Jacek Froniewski (Kanclerz Kurii Metropolitalnej Wrocławskiej), ks. dr Michał Mraczek (Wiceprezes Fundacji Obserwatorium Społeczne) oraz Wojciech Iwanowski (Sekretarz Fundacji Obserwatorium Społeczne).
Dziedzictwo listu biskupów z 1965 roku
Bezpośrednim punktem odniesienia dla berlińskich rozmów był historyczny list polskich biskupów do biskupów niemieckich z 18 listopada 1965 roku. Dokument ten, powstały w atmosferze Soboru Watykańskiego II, zapoczątkował proces wymiany korespondencji między Konferencjami Episkopatów obu krajów. W liście tym padły słowa, które stały się jednym z fundamentów powojennego pojednania:
„Wenn echter guter Wille beiderseits besteht, dann muss ja ein ernster Dialog gelingen und mit der Zeit gute Früchte bringen – trotz allem, trotz heißer Eisen.”
(„Jeśli po obu stronach istnieje prawdziwa dobra wola, wówczas poważny dialog musi się udać i z czasem przynieść dobre owoce – pomimo wszystkiego, pomimo trudnych spraw”).
Ten historyczny gest stał się impulsem do przełomowych inicjatyw społecznych i politycznych, które przyczyniły się do przezwyciężenia podziałów oraz do budowy wspólnoty losów Polaków i Niemców.
Współczesne wyzwania i pytania
Dyskusje w Berlinie toczyły się wokół kluczowych pytań:
- Gdzie dziś znajdujemy się w procesie pojednania?
- Czy Kościół nadal może pełnić rolę budowniczego mostów, czy też różnice w przeżywaniu katolicyzmu po obu stronach Odry i Nysy stają się przeszkodą?
- Jak pamięć historyczna, populizm i nacjonalizm wpływają na relacje polsko-niemieckie?
- Jaką rolę odgrywa społeczeństwo obywatelskie w budowaniu przyszłości Europy Środkowej?
W ramach programu odbyły się dwie główne rundy rozmów – pierwsza poświęcona zadaniom społeczeństwa obywatelskiego, druga zaś analizie politycznej współpracy i oczekiwaniom wobec Kościołów. W dyskusji wzięli udział m.in. dr hab. Robert Żurek (Fundacja Krzyżowa), ambasador Rolf Nikel, poseł Knut Abraham oraz dyplomata Jan Tombiński. Całość moderowała prof. dr Andrea Gawrich (Uniwersytet w Giessen).
Ku listopadowym obchodom we Wrocławiu
Tegoroczne spotkanie w Berlinie stanowiło wstęp do uroczystych obchodów, które odbędą się w listopadzie we Wrocławiu. Będą one upamiętnieniem 60. rocznicy historycznego listu biskupów – dokumentu, który na trwałe zapisał się w historii pojednania polsko-niemieckiego i pozostaje źródłem inspiracji także dziś.
Fundacja Obserwatorium Społeczne od lat podejmuje działania na rzecz pogłębiania dialogu społecznego, międzykulturowego i ekumenicznego. Udział w wydarzeniu berlińskim wpisuje się w tę misję, podkreślając wagę współpracy między Kościołem, społeczeństwem obywatelskim i instytucjami publicznymi w kształtowaniu przyszłości Polski i Niemiec w zjednoczonej Europie.
